GS NGUYỄN CHÂU BLOG

Chân Lý của Huyền Thoại

[The Truth of Myths - Lo Guest]

     Chúng ta muốn nói gì khi gọi một cái gì đó là huyền thoại (myth)? Cho đến bây giờ các học giả vẫn còn rất hoài nghi và thường hay hiểu nó như là một truyền thuyết, một chuyện ngụ ngôn (fable), một chuyện bịa đặt (invention) hoặc chỉ là một chuyện giả tưởng fiction).

      Nhưng cuối nửa thế kỷ vừa qua, các học giả phương Tây đã bắt đầu tiến gần đến phương pháp nghiên cứu huyền thoại một cách khác, nhắm vào ý nghĩa của chúng trong bối cảnh mà huyền thoại được đánh giá theo truyền thống: như một chuyện thật.

    Chỉ dần dần các huyền thoại mới được hiểu là chúng đã mang theo bên trong một cảm thức về truyền thống thiêng liêng và những tương qua sơ thủy, trong lúc đó huyền thoại cũng phục vụ như một gương mẫu (của xã hội loài người).

    Trong bài Dẫn Nhập của cuốn "Asgard and the Gods" W.S.W. Anson đã nhấn mạnh mối tương quan giữa truyện các vị thần và những tư tưởng sâu xa chứa đựng trong các truyện ấy và sự quan trọng của chúng, nhằm làm cho người đọc có thể thấy rằng nó không phải là một thế giới kỳ lạ của trí tưởng tượng hoang đường đang mở ra trước mắt họ. mà chính là...Cuộc sống và Thiên Nhiên tạo thành cái nền tảng cho sự hiện hữu và hành động của những thần linh này...

     Những chuyện thần tiên này không phải chỉ là những truyện được viết ra nhằm mua vui hoặc giải trí trong lúc nhàn rỗi; chúng là hiện thân của tín ngưỡng sâu xa của tổ tiên chúng ta.

H.P. Blavasky nói thêm rằng:

     "Chẳng những chúng là hiện thân của tín ngưỡng của họ mà dường như cả Lịch sử của họ nữa. Bởi vì, một huyền thoại, ngôn ngữ Hy Lạp là "muthos"[mythos], có nghĩa là "sự trao truyền bằng lời nói, từ miệng người này qua miệng người kia, từ thế hệ này qua thế hệ khác, và ngay cả trong nguyên ngữ hiện đại, thuật ngữ này tượng trưng cho một lời phát biểu thần kỳ truyền đạt một sự thật quan trọng nào đó; một truyện kể về một nhân vật phi thường nào đó mà tiểu sử của họ đã trở nên quá khuôn khổ, bởi vì sự sùng kính tiếp nối qua các thề hệ, với trí tưởng tượng phong phú của quần chúng, nhưng không phải là một truyền thuyết tung ra hàng loạt. ( The Secret Doctrine 1:425)

     Huyền thoại là một thực tại văn hóa vô cùng phức tạp có thể được tiếp cận và lĩnh hội từ nhiều điểm nhìn khác nhau. Nó thường liên quan đến tổng thể của thực tại, như trong sự sáng tạo ra vũ trụ; ở những thời điểm khác nó có thể là một phân đoạn của thực tại. 

    Huyền thoại trong một cung cách nào đó là câu đáp cho câu hỏi: Tôi là ai? Làm sao tôi có thể thích ứng với thế giới loài người và thế giới thiên nhiên? Tôi nên sống như thế nào? 

      Trong sự sáng tạo ra huyền thoại, các nền văn hóa khác nhau đã tìm được hầu hết câu trả lời căn bản cho các câu hỏi trên, bởi vì họ đã quan niệm những nguyên nhân sơ khởi như là yếu tính của những gì mà nền văn hóa của họ nhận định là đúng, đó là sự hiểu biết sơ khởi về nhân loại và thế giới, về thời gian và không gian.

       Mặc dù, dường như một huyển thoại có thể mang tính cách dị thường, nhưng tựu trung nó chỉ nói lên chuyện cái gì đã thực sự xảy ra mà thôi. Các nhân vật thường xuất hiện như những siêu nhân được biết tới trước tiên là do những việc làm của họ trong thời kỳ hồng hoang huyền nhiệm của thưở sơ khai. 

        Đó là một phần của sự phát triển bất toàn của bản tính con người để thuyết minh về những gì mà chúng ta không thể hiểu được như hành động của các bậc siêu nhiên. Đó không phải là một bước đi dài từ đấy đến chỗ làm cho các những con người ấy hóa thành các thần linh.

       Một trong những huyền thoại sơ khai nhất về sáng tạo mà chúng ta biết, đã đến từ Ai Cập. Họ đã mường tượng ra Atum, một nhất thể toàn vẹn (the complete One), vươn lên từ khối chất lõng sơ khai hỗn loạn và tạo nên thế giới này. 

      

       Một huyền thoại cổ đại khác về sáng tạo thế giới được tìm thấy trong kinh Rig Veda của Ấn Độ. Trong những đoạn thơ sơ khai, Rig Veda mang một sự tương đồng lớn đối với Kinh Sáng  Thế (Genesis) của Hy Lạp, nhưng những câu thơ cuối thì hoàn toàn khác biệt.

      Do đâu mà sự phát tán này nổi lên? Dù Thượng đế có sáng tạo ra nó hay không, thì cũng chỉ có con mắt của ông ta kiểm soát thế giới này trên tầng trời cao nhất - chỉ Thượng đế biết hoặc thậm chí ông không hề biết.

      Chính đoạn thơ cuối cùng này đã tạo thanh thế chung cho việc tiếp tục tìm kiếm sự thật đang đem lại sự phong phú cho triết lý tín ngưỡng của Á châu. 

     Tại Ấn Độ, chúng ta tìm thấy huyền thoại về sự vô tận của thời gian và ý niệm về sự bất tận của vòng sinh và tử tạo nên khát vọng giải thoát khỏi nó và siêu vượt nó một cách mãnh liệt. Những nhà tư tưởng buổi ban đầu này đã hình dung ra ý niệm về khai sáng như sự cung ứng từ thời gian vũ trụ.

      Chúng ta tìm thấy một ý niệm giống hệt trong Do thái giáo và Thiên Chúa giáo, hai tôn giáo này tuyên bố rằng sẽ có một ngày cùng tận của thời gian với sự xuất hiện của Messiah.

      Huyền thoại về sáng tạo của Trung Hoa kể rằng vào lúc sơ khai chỉ có sự hỗn mang hoặc không có cái gì hiện hữu cả. Nội tại trong nó là nguyên lý âm và dương. Dương tượng trưng cho nguyên lý công chính, năng động và sức mạnh; biểu tượng rõ ràng nhất của Dương là bầu trời, hùng tính (nam tính), các yếu tố cứng, khô và bền vững. Âm tượng trưng cho nguyên lý của tối tăm, sự cảm thụ và mềm yếu và thường xuyên bị đồng hóa với Đất, thư tính (nữ tính) và tất cả những gì mềm và tỉnh lặng. 

      Các triết gia cho rằng suốt trong mùa đông Dương bị Âm khắc chế và sống ngầm dưới nền đất giá băng, một thử thách hàng năm từ đó nó vươn dậy một cách cường tráng. Khi Dương thoát ra khỏi nhà tù của nó khi mùa xuân bắt đầu thì băng giá tan ra và thiên nhiên thức dậy trở lại. Theo cách đó, vũ trụ tự xuất lộ như một chuỗi các mâu thuẫn, đối nghịch, chúng hình thành nó trong một vận động tuần hoàn.

      Dĩ nhiên là không phải mọi huyền thoại đều tập trung vào sáng tạo: các đại anh hùng với sự trôi chảy của thời gian đã đạt đến bậc siêu nhân và đã trở thành thước đo của hạnh kiểm, đạo đức và tất cả mọi hoạt động khác mà xã hội của họ đã sản tạo ra và vì rằng chính sự kiện ấy đem lại ý nghĩa cho cuộc sống.

      Tất cả chúng ta đều quen thuộc với một số những hình tượng và kiểu thức này từ nhiều nền văn hóa khác nhau: chẳng hạn như King Arthur của Round Table; Lohengrin của truyện dân gain Nibelungen; Odysseus , Achilles và Hector của Anh hùng ca Homeric; Arjuna và Krishna của Bhagavad-Gita; và Sumerian Gilgamesh, đây chỉ nêu ra một ít thôi.

      Một nguyên nhân làm nên sự quan trọng của huyền thoại chính là nó đã mô tả những hành vi của các con người siêu nhân và sự biểu hiện những quyền lực thiêng liêng của họ, từ đó họ trở thành gương mẫu cho tất cả những sinh hoạt có ý nghĩa của loài người.

     Các huyền thoại giúp chúng ta hiểu được những người khác chúng ta từ văn hóa, phong tục và quan niệm xã hội.

      Đối với những trí óc tôn giáo thì tất cả thiên nhiên đều thiêng liêng: gồm thú vật, con người, những khoảng không gian nằm giữa những tòa nhà và ngay cả chính thời gian nữa. 

       

       Một thí dụ cụ thể đó là những thổ dân Úc Châu, trong cơn mộng tưởng họ đã công bố một số khu vực địa lý là thiêng liêng. Sự thiêng liêng này, hiện diện trong lịch sử của tín ngưỡng từ thời sơ thủy nhất cho đến thời phát triển cao nhất, đang chứa đựng trong nó một con số lớn lao về những khởi đầu và biểu lộ của những thực tại thiêng liêng. 

      Hoặc là chúng ta xem xét một khởi đầu rất sơ đẳng, như sự biểu hiện của thiêng liêng trong một vài đồ vật thông thường, một tảng đá hoặc một gốc cây - hoặc sự khởi đầu tối thượng mà đối với Thiên Chúa giáo là sự nhập thể của Thượng đế vào Jesus Christ - chúng ta bị ám thị bởi cùng một hành vi thần bí: đó là sự biểu hiện của một cái gì đó theo một trật tự khác biệt, một thực tại thuộc về một trật tự cao hơn thế giới mà chúng ta đã biết.

     Trí óc của người phương Tây hiện đại đã có kinh nghiệm về một trạng thái băn khoăn trước nhiều biểu hiện của sự thiêng liêng này. Người phương Tây nhận thấy khó chấp nhận rằng đối với nhiều con người, sự thiêng liêng có thể chứa đựng trong một tảng đá hoặc gốc cây. Điều mà họ không thể hiểu nổi đó là sự sùng bái sự vật tự thân không liên quan đến việc này. 

     Thật vậy, cái cây linh thiêng hoặc tảng đá linh thiêng được tôn thờ không giống như một gốc cây hay một tảng đá tự thân; nó được phụng thờ chính là vì người ta cho rằng nó được thấm nhuần với một cái gì đó thiêng liêng và do đó nó không còn là gốc cây hay tảng đá thuần túy nữa. Nó đã được thần hóa.

     Huyền thoại liên quan mật thiết với các biểu tượng dành riêng cho sự tiếp xúc với các nguồn mạch sâu xa của cuộc sống. Chúng diễn đạt phần tâm linh như là một kinh nghiệm sống và biến hoàn cảnh con người thành những thời kỳ của vũ trụ, và ngược lại. 

     Loài người không cảm thấy mình bị cô lập trong vũ trụ; loài người được mở ra với thế giới và trở thành quen thuộc nhờ các biểu tượng

.

     Các nỗ lực nhằm phá vỡ huyền thoại đã có từ thời Socrates và Plato, gồm các sử gia cũng như triết gia, bằng cách sử dụng một triết học chặt chẽ và có hệ thống nhằm mục đích cùng thực hiện đồng thời với tư tưởng huyền bí và ý niệm. Tuy nhiên, chẳng có một thực chất luận lý và suy luận nào đã có khả năng tẩy xóa huyền thoại trong ký ức lâu đời của quần chúng hoặc từ các truyền thuyết đã trở nên một thành phần của mỗi xã hội.

     Nếu chúng ta suy nghĩ về huyền thoại, về truyền thuyết và về biểu tượng, thì chúng ta sẽ đi tới kết luận rằng mỗi một biểu tượng đều có một câu chuyện và một lý do đằng sau nó, và mỗi truyền thuyết đều chứa đựng một sự thật nào đó, thường bị che phủ bằng ngôn từ ngoại trừ đối với những con mắt muốn nhìn, những đôi tai muốn nghe và những trái tim muốn thông hiểu.

NGUYỄN CHÂU (Dịch)

(From Sunrise magazine, June/July 1998 - Theosphical University Press)