GS NGUYỄN CHÂU BLOG

Tìm hiểu:

MOTHER'S DAY

“NGÀY VINH DANH VÀ BIẾT ƠN MẸ”

 NGUYỄN CHÂU

“Ngày vinh danh Mẹ” năm nay nhằm vào Chủ Nhật ngày 12 tháng 5 / 2019.

Ðây là một ngày mà phong tục Hoa Kỳ dành riêng hàng năm để con cái có dịp chính thức vinh danh người mẹ, tặng quà, thăm viếng, để bày tỏ lòng biết ơn đối với những công lao và tình thương mà người mẹ đã dành cho con cái từ lúc mang thai cho đến tuổi trưởng thành.

 Tại Hoa Kỳ, “MOTHER'S DAY”

Ngày của Mẹ” được qui định vào tháng Năm dương lịch, lấy ngày Chủ Nhật thứ nhì kể từ đầu tháng.

Vài Dòng Lịch Sử Hình Thành MOTHER'S DAY Của Hoa Kỳ

Cái gì cũng có một khởi đầu.  Không phải bỗng dưng mà có một tập tục có ý nghĩa và tốt đẹp để mọi người cùng chấp nhận và noi theo. “Ngày Của Mẹ” tại Hoa Kỳ đã có một “lịch sử” của nó.

MOTHER’S DAY CỦA HOA KỲ CÓ TỪ LÚC NÀO?

1.      Tại Anh Quốc và một số nước ở Âu Châu:

 Phong tục về MOTHER'S DAY ”Ngày Vinh Danh Mẹ” đã được cử hành từ rất xa xưa tại Anh quốc. Vào thời ấy, người ta gọi là Ngày Chủ Nhật của Tình Mẫu Tử: ”Mothering Sunday” . Ngày này cách Lễ Phục Sinh 20 ngày (tính từ lễ Tro vào ngày thứ Tư*). Người Nam Tư (Yogoslave) và một số dân tộc khác ở Âu châu cũng chọn ngày Chủ Nhật của Tình mẹ như bên Anh quốc.

*[Lễ tro hay còn gọi là Thứ tư Lễ Tro (tiếng Anh: Ash Wednesday) là một ngày lễ quan trọng trong năm của Thiên Chúa Giáo. Đặc điểm của ngày lễ này là việc làm phép tro. Ngay sau khi được làm phép, tro này sẽ được dùng để rắc lên đầu các tín đồ theo hình Thánh Giá hoặc để vẽ lên trán theo hình Thánh Giá. Năm 2019, ngày Lễ tro là ngày 6 tháng 3.

Ý nghĩa của Thứ Tư Lễ Tro

Việc các tín đồ để cho mình được rắc tro lên đầu hay để cho mình được vẽ hình Thánh Giá trên trán với tro nói lên “tinh thần sám hối và sự khiêm nhường của họ”. Họ nhìn nhận thân phận cát bụi của mình.

Khi tham dự Thánh lễ Tro, tín đồ được xức tro trên đầu với ý niệm ” con người xuất thân từ tro bụi và cũng sẽ trở về tro bụi”. Điều này dựa trên bản văn Kinh Thánh:  “.

..Ngươi sẽ phải đổ mồ hôi mới có bánh ăn, cho đến khi trở về với đất,

 vì từ đất, ngươi đã được lấy ra. 

Ngươi là bụi đất, và sẽ trở về với bụi đất.”]

2. Tại Hoa Kỳ:

Ðến năm 1872 mới bắt đầu có ý niệm về ngày lễ này.

Người đầu tiên đưa sáng kiến về một ngày Vinh danh Mẹ tại Mỹ, đó là bà Julia Ward Howe. Bà gợi ý rằng người dân nên làm lễ vinh danh Mẹ vào ngày mồng 2 tháng Sáu xem như là một ngày dâng hiến cho sự bình an. Bà ta đã tổ chức những buổi lễ long trọng và đông đúc để Vinh danh người Mẹ tại thành phố Boston (Massassusette) trong nhiều năm.

Tại Kentucky, một giáo viên tên là Mary Towles Sasseen đã khởi đầu tổ chức lễ Vinh danh người Mẹ vào năm 1887.

Tiếp theo, ông Frank E. Hering tại thành phố South Bend, tiểu bang Indiana, đã hô hào vận động cho ngày lễ Vinh danh người Mẹ vào năm 1904.

Rồi ba năm sau, ở thành phố Grafton tiểu bang Virginia và Philadelphia, bà Anna Javis đã bắt đầu vận động cho một ngày Vinh danh người Mẹ chính thức trên toàn quốc Hoa Kỳ. Bà Anna Javis đã chọn ngày Chủ Nhật thứ nhì trong tháng 5 và khởi đầu tục lệ cài hoa cẩm chướng (carnation/ oeillet) trong ngày của Mẹ.

DIỄN TIẾN CỦA CUỘC VẬN ÐỘNG CHO MỘT NGÀY CỦA MẸ TRÊN TOÀN QUỐC

 Vào ngày 10 tháng 5 năm 1908, các nhà thờ ở Grafton và Philadelphia đã cử hành lễ cho Ngày vinh danh Mẹ. Riêng tại nhà thờ Andrews Methodist Episcopal ở Grafton, thánh lễ được dâng để truy điệu Anna Reeves Jarvis, thân mẫu bà Anna Jarvis.

Năm 1912, trong phiên họp khoáng đại của giáo hội Methodist Episcopal tại Minneapolis, Minnoseta, một phái đoàn từ Andrews Church đã công bố quyết định thừa nhận bà Anna Jarvis là người sáng lập ra Ngày vinh danh Mẹ ”Mother's Day.”

MOTHER’S DAY TRỞ THÀNH QUỐC LỄ

Năm 1914, ngày mồng 9 tháng 5, Mother's Day được công nhận là một ngày quốc lễ. Vào ngày đó, Tổng Thống Woodrow Wilson đã ký một quyết định chung giữa Quốc Hội và cơ quan hành pháp của Chính phủ liên bang về Ngày vinh danh người Mẹ. Và năm sau, Tổng Thống Wilson được phép tuyên bố “Mother's Day” là một ngày quốc lễ hàng năm.

 CÁC TẬP TỤC TRONG NGÀY VINH DANH MẸ

1.      Dâng Lễ Cầu Nguyện tại Nhà Thờ

 Vào ngày lễ Vinh danh Mẹ, các gia đình đến nhà thờ để xin dâng một thánh lễ đặc biệt dành riêng để vinh danh và biết ơn Những Người Mẹ.

2.      Tục Cài Hoa Cẩm Chướng

Trong Ngày Của Mẹ nhiều người theo phong tục cài hoa cẩm chướng (carnation) vào áo. Hoa cẩm chướng được dùng để biểu tượng người Mẹ. Có hai biểu tượng trong việc cài hoa. Một hoa cẩm chướng đỏ hay hồng biểu tượng cho người mẹ còn sống với con. Người cài hoa cẩm chướng trắng có nghĩa là mẹ đã qua đời.

Hoa Cẩm Chướng là một loài hoa có cánh mỏng có mùi hương, có nhiều màu: đỏ, hồng, trắng hoặc trắng lấm tấm hồng. Tiếng Anh gọi là Carnation. Ngoài việc biểu tượng cho người mẹ, Carnation còn là “State Flower” của tiểu bang Ohio với tên gọi là “Scarlet Carnation”. Thân cao từ 30 cm đến 91 cm. Cũng là Hoa đặc biệt của tháng January. Tiếng Pháp gọi là Oeillet nghĩa đen là “con mắt nhỏ”. Oeillet có hai loại: Oeillet de Chine là Hoa Thạch Trúc và Oeillet d’ Inde là Cúc Vạn Thọ. Hoa Cẩm Chướng có thể nở quanh năm, thường trồng bằng nhánh. Chôn nhánh xuống đất nó sẽ mọc rễ mới và thành cây con.

Tại sao người ta dùng “Carnation” để tượng trưng cho tình Mẹ? Phải chăng vì cánh hoa dịu dàng, có mùi thơm gia vị và vì chữ “Carnation” từ nguyên ngữ còn có nghĩa là màu của da thịt con người mà mẹ là người đã cho ta da thịt và sự sống từ thuở bé thơ! (Trong ngôn ngữ Anh và Pháp, “Incarnation” có nghĩa là sự hiện thân, sự nhập thể).

Ngoài lễ cầu nguyện ở nhà thờ, người mẹ còn được con cái chúc tụng và tặng quà cáp để tỏ lòng biết ơn mẹ.

Trong hoàn cảnh sinh hoạt của xã hội Hoa Kỳ, phong tục dành ra một ngày nhất định trong năm để cho các con bày tỏ lòng hiếu thảo với cha mẹ quả là một sáng kiến rất hay. Công ăn việc làm dù tất bật, dù phải đi làm ở xa, hàng ngày không có dịp lo cho cha mẹ, thì hằng năm những người con sẽ có thể thu xếp dành thời gian cho một ngày của Mẹ vào tháng 5 và của Cha vào tháng 6.

Ở Nhật Bản, Ngày Vinh Danh Mẹ cũng vào tháng 5 và họ thường dùng bông hồng(trắng và đỏ) để cài lên áo.

Trong phong tục truyền thống, ngưới Việt Nam không có một ngày dành  riêng để Vinh danh Mẹ định kỳ hàng năm như Mỹ và một số nước Âu châu. Tại sao vậy?

Các nhà nghiên cứu xã hội học đã giải thích rằng đó là do “hoàn cảnh sinh hoạt xã hội và gia đình”tại Việt Nam khác với các nước khác, nhất là các nước công nghiệp hóa. Thật vậy, người Việt Nam thường sống quanh quẩn trong làng, trong thôn xóm hay trong các thành phố nhỏ, họ thường sống chung một mái nhà với cha me, cho nên bổn phận lo cho cha mẹ là việc thường ngày, do đó, không cần thiết phải có một ngày dành riêng. Tuy vậy, nhưng phần đông, tình cảm của hầu hết con cái đối với mẹ vẫn rất sâu sắc. Ðó là lòng hiếu kính và thảo ngay đối với bậc sinh thành. Lòng hiếu thảo này đã được ca dao, tục ngữ, thơ văn và nhạc... phản ảnh một cách chân thiết, sống động và cụ thể. Hầu hết những người Việt sống trên quê hương đều biết những câu ca dao như:

“Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.”

Ðối với truyền thống dân tộc Việt, Ðạo Làm Con rất quan trọng, nó là khởi đầu của Ðạo Làm Người. Ðạo làm con của người Việt Nam truyền thống được thể hiện trong việc lo phụng dưỡng mẹ-cha hàng ngày trong năm. Ngay lúc còn bé đứa con nhỏ dại cũng đã nghĩ đến việc giúp đỡ mẹ trong cuộc sống hàng ngày:

-”Mẹ ơi, chớ đánh con đau

Ðể con bắt ốc hái rau mẹ nhờ”

Và khi người mẹ đã già thì con cái đã trân trọng:

-”Mẹ già như chuối ba hương

Như xôi nếp một, như đường mía lau”

hoặc: ”Ơn cha nặng lắm ai ơi!

Nghĩa mẹ bằng trời, chín tháng cưu mang!”

Về tình thương và sự đùm bọc che chở, tục ngữ Việt đã vinh danh người Mẹ một cách tuyệt vời:

- ”Con thì mẹ, cá thì nước!”

- ”Con có mẹ như măng ấp bẹ”

- ”Con có mạ như thiên hạ có vua.”

Xã hội Việt Nam đã ghi nhận sự quan trọng của người mẹ đối với đời sống của con cái về vật chất:

-”Mồ côi cha, ăn cơm với cá

-”Mồ côi mẹ lót lá mà nằm”

và cả về đời sống tinh thần và phúc lợi tương lai:

- ”Con nhờ đức mẹ

Phúc đức tại mẫu”

- ”Nhất mẹ, nhì cha, thứ ba bà ngoại.”

- ”Lên non mới biết non cao

Nuôi con mới biết công lao mẫu từ.”

-”Mẹ nuôi con biển hồ lai láng...”

Ðã có rất nhiều bản nhạc và thơ ca ngợi Tình Mẹ và Lòng thương con của người mẹ:”Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình...”

TRONG TRUYỀN THỐNG PHẬT GIÁO

“Ngày của Mẹ” trong truyền thống tín ngưỡng Phật giáo được kết hợp với ngày lễ Vu Lan, vào Rằm tháng bảy Âm Lịch, là ngày đức Mục Kiều Liên, một người con hiếu thảo đã hết lòng thương yêu mẹ, lo cứu mẹ thoát khỏi cảnh khổ địa ngục do lúc sống mẹ đã gây nhiều tội chướng...

Trong ngày Báo Hiếu này, ở Nhật, người theo Phật giáo cũng có tục cài hoa màu hồng lên áo để nhớ mẹ. Hoa màu hồng dành cho những ai còn mẹ và hoa màu trắng cài trên áo những người đã mất mẹ...Người Nhật cũng dùng hoa cẩm chướng như Tây phương, nhưng cũng dùng cả hoa hồng đỏ và trắng…

Phong tục cài hoa hồng này đã được du nhập vào Việt Nam qua cuốn ”Bông Hồng Cài Áo” của Thượng Tọa Nhất Hạnh từ các thập niên 1960.

Thiền Sư Nhất Hạnh sau khi tu học ở Nhật trở về, đã đưa tục Bông Hồng Cài Áo này vào Lễ Vu Lan gọi là mùa Báo Hiếu. Lúc đầu, “Bông hồng cài áo” tên một bài của Thiền sư Thích Nhất Hạnh viết về MẸ (Sài Gòn -1962). Trong bài này Thích Nhất Hạnh kể lại về một phong tục mà ông đã thấy ở Nhật vào ngày 10 tháng Năm nhân dịp đi dạo phố ở Tokyo, một sinh viên Nhật, bạn của Thầy Thiên Ân, sau khi hỏi, đã lấy trong xách tay ra một bông cẩm chướng trắng gắn vào khuy áo của Thích Nhất Hạnh. Sau đó, Thầy Thiên Ạn mới giảng cho Thích Nhất Hạnh biết đó là Ngày Mẹ của Nhật Bản. Từ đó, tục Bông Hồng Cài Áo trở thành phổ biến tại các chùa Việt Nam trong ngày Lễ Vu Lan – Báo Hiếu.

HÌNH TƯỢNG “MẸ” TRONG TÂM THỨC NGƯỜI VIỆT

Ðối với người Việt, ”Mẹ” là một hình tượng bao la rộng lớn bao trùm cả quê hương đất nước, chứ không phải chỉ giới hạn trong gia đình.

Về ngôn ngữ thì có thành ngữ “tiếng mẹ đẻ,” hay ”tiếng mẹ sinh từ lúc nằm nôi...” Về nơi chốn thì có “quê mẹ,” ”đất mẹ,” “nước mẹ”... (trong lúc Tây phương dùng chữ : Patrie, Fatherland –Đất Cha để chỉ tổ quốc).

Trong ngôn ngữ Việt Nam cũng có thành ngữ “quê cha đất tổ” để nói về tổ quốc, nhưng dân gian rất ít dùng đến khi nói về tình yêu thương đối với quê hương. “Quê cha đất tổ” thiên về lý trí hơn tình cảm.

Ðối với những người mẹ đã qua đời sự trân trọng phụng thờ cũng rất đặc biệt:

-” Ngó lên trên trời thấy cặp chim đang đá

Ngó về hạ thú thấy cặp cá đang đua

Thôi anh lui về lập miếu thờ vua

Xây lăng thờ mẹ, chạm chùa thờ cha”

Thờ mẹ bằng lăng. Mà ”lăng” trong truyền thống Á đông thường chỉ dành cho các bậc vua, chúa, công hầu khanh tướng. Vậy thì xây lăng thờ mẹ phải chăng có ý nghĩa xem công đức của mẹ giống như các bậc vua chúa...

Có lẽ cũng là quan niệm “Con có mạ như thiên hạ có vua”.” Ðối với đứa con, mẹ là tất cả những gì âu yếm thiết tha, ấm nồng nhất. Mẹ còn là ”một anh hùng” như lời của một trẻ em Hoa Kỳ khi được hỏi: ”Em biết ai là anh hùng?” Em đáp: “ Mẹ là anh hùng!”

Thật vậy trong cuộc đời, “mẹ là người anh hùng” đang từng phút giờ âm thầm chiến đấu với mọi hoàn cảnh để bảo vệ con cái và gia đình mà không hề nói đến công lao, không đòi hỏi chiến công bội tinh. Công ơn và tình thương của mẹ làm sao nói hết. Có lẽ vì vậy mà Thích Tịnh Từ đã than: “Ngôn ngữ rách nát của thế gian, làm sao nói hết tình thương của Mẹ”...

Trong tác phẩm ”Quê Mẹ” nhà văn Thanh Tịnh đã ghi nhận những hình ảnh thân thương về mẹ như: “Buổi mai hôm ấy, một buổi sáng đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm nắm lấy tay tôi dẫn đi trên con đường dài và hẹp...” “Tôi rụt rè nép dưới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường...”

Trong thi phẩm “MẸ” xuất bản ở Paris, Thi Vũ đã viết: “Thế giới giàu sang đến bao nhiêu cũng không đánh đổi được tiếng ru hời của mẹ, tiếng vo gạo của mẹ từ vại hứng nước mưa sau chái, tiếng gió trưa bên hiên hè còn thoảng chút hương cau trên võng mẹ. Thành phố sáng láng nguy nga bao nhiêu cũng không bằng khuôn mặt mẹ bên dĩa đèn dầu leo lét những đêm con học bài”...

Thật là một hình ảnh đầy tình cảm của quê nghèo... nơi có “người mẹ hiền... chiều chiều mắt hoen mờ vì con...”

NGUYỄN CHÂU (tháng 5-2019)