NĂM TÝ NÓI CHUYỆN CHUỘT

NĂM TÝ NÓI CHUYỆN CHUỘT

NGUYỄN CHÂU

Trong vòng Hoàng Đạo của Tử Vi Trung Hoa, Chuột là con vật đứng đầu, thứ nhì là con Trâu. Người ta thắc mắc không hiểu tại sao con vật nhỏ thua con trâu hàng ngàn lần về thân xác lại có thể đứng đầu tại khởi điểm của vòng vũ trụ tử vi tượng trưng bằng 12 con vật.

Một truyền thuyết giải thích sự kiện này kể rằng: Khi Ngọc Hoàng Thượng Ðế triệu tập các con vật để thành lập Hoàng Đạo thì con Trâu đã thức dậy từ sáng sớm và đến đứng ở hàng đầu. Không ai ngờ là con Chuột đã ở trên lưng của con Trâu… Do đó, lúc Thiên Triều bắt đầu gọi vào ghi tên, thì con Chuột đã nhảy phóc xuống Ðiện và được ghi tên đầu tiên, trước con Trâu.

TÝ [子] đứng đầu 12 địa chi, tượng hình bằng con CHUỘT, nhưng chữ “Tý”[ 子  ] lại không dính dáng gì đến tên con chuột trong Hán văn cả.

Đúng vậy, trong Hán văn, “Thử [鼠] là con chuột, viết hoàn toàn khác với chữ Tý! 

VẬN KHÍ NĂM CANH TÝ -2020

Trong vũ trụ và con người có Âm-Dương và Ngũ Hành. Âm-Dương và Ngũ Hành tương tác tạo nên các hiện tượng thiên văn như biến đổi thời tiết, thiên tai và các hiện tượng nhân văn như bệnh tật, dịch nạn, chiến tranh. Những hiện tượng thiên văn và nhân văn này xảy ra mỗi năm đều khác nhau đó là do Vận Khí của năm tùy thuộc vào CAN. Có Thập Can nhưng chỉ có Ngũ Vận song hành với Ngũ Hành: 1. Mộc Vận (72 ngày), 2. Hỏa Vận (66 ngày), 3. Thổ Vận (63 ngày), 4. Kim Vận (93 ngày), và   5. Thủy Vận (76 ngày).

Vận Khí là bản thể, Ngũ Hành là tác dụng.

Vũ trụ lấy Ngũ Hành để tạo nên Hàn (Lạnh), Thử (Nóng), Thấp (Ẩm), Táo (Khô) và Phong (Gió).

Con người có Ngũ Tạng nên âm dương và ngũ hành tạo ra ngũ khí: mừng, giận, lo, nghĩ, sợ (hỉ-nộ-ưu-tư-khủng). Vì ngũ khí hỉ, nộ, ưu, tư, khủng nên tâm trạng con người biến đổi rồi tình hình thế giới biến đổi theo bằng những khủng hoảng thuộc về nhân văn (tranh chấp, chiến cuộc, lạnh hay nóng).

Năm Canh Tý (2020) thuộc Kim vận. Kim thái quá nên táo khí lan tràn, hạn hán. Kim thịnh Mộc suy, cây cỏ khô gầy, mùa màng không thuận lợi. Kim quá thịnh thì hỏa lấn vào dễ gặp hỏa hoạn và chiến tranh (nóng).

 Đối với sức khỏe con người, Kim thái quá bệnh táo sẽ sinh ra, dễ bị tổn thương gan (can mộc thụ tà cần thanh táo bổ can). Ngoài ra, con người cảm phải thời khí của Kim vận thường bị đau gân, mắt đỏ, tai ù, có thể tổn hại đến phổi (ho nghịch lên, đau nhức ở vai).

Tý thuộc mùa Đông, hành Thủy, lại gặp Kim vận…sẽ có lụt ngập, băng tuyết.

NGƯỜI TUỔI TÝ -

Tử Vi Ðông phương đã dùng 12 con vật để biểu tượng năm sinh của con người.

Ðây có lẽ không phải là do sự tình cờ mà các nhà thông thái xưa đã chọn lựa những con thú vật ấy. Bởi vì, kinh nghiệm cho thấy có khá nhiều sự tương đồng giữa “bản chất con vật tượng trưng cho năm tuổi” với tính tình và khí phách của người sinh vào năm mà con vật đó tượng trưng. Dĩ nhiên là không phải trăm phần trăm.

Thật vậy, những người tuổi Con Chuột thường có bề ngoài lạnh lùng, nhưng lại có sức lôi cuốn và thích giao thiệp với xã hội. Người tuổi chuột dễ nhập bọn và dễ thích ứng với sinh hoạt đoàn nhóm, tại nơi làm việc cũng như trong chốn vui chơi. Họ thường được bẫm thụ sự thông minh, óc quan sát và trí tưởng tượng, nên tuổi chuột thường nhanh chóng nắm bắt cơ hội, lợi dụng hoàn cảnh... và có thể sẵn sàng đánh giá và thích ứng với quan điểm của mọi người. Người tuổi Chuột đôi khi có thể đưa ra một số lời cố vấn hữu ích cho những kẻ chậm hiểu các vấn đề, nhưng có một điều là tuổi Tý thường hay nói quá nhiều hơn những gì mà người khác muốn nghe. Tý là con vật đầu tiên trên Hoàng Đạo cho nên người tuổi Tý thường có khuynh hướng đi tiên phong và ưa làm ‘lãnh tụ”…Những người có năng khiếu lãnh đạo thường chịu gánh vác trách nhiệm trên hai vai và được người khác quý trọng. Tuy nhiên, những người mang bản chất Chuột thường bị lôi cuốn bởi sức mạnh của quyền lực và tiền bạc. Do đó thường gặp nhiều cạnh tranh và rủi ro trên đường đời.

Người tuổi Tý thường rất thận trọng cho bản thân mình, rất “thủ”, nhưng họ lại không thể nào kiềm chế được mình trong tham vọng tranh giành các cơ hội có lợi lộc và quyền lực. Với tâm tính này, những con chuột thường nhốn nháo chạy nhanh, bám theo nhiều mục đích cùng một lúc. Người tuổi chuột dùng tài lén lút bẩm sinh và trí thông minh, cũng như tính ranh mảnh và táo bạo để bất ngờ lùng sục các nguồn dự trữ tốt nhất có thể được. Sự phong phú tài nguyên thế này sẽ bảo đảm rằng loại sinh vật này luôn luôn là một trong những sinh vật nhiều khả năng sống còn trong thiên nhiên.

CHUỘT TRONG XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI

Theo khoa sinh vật học thì có rất nhiều động vật thuộc giòng họ với Chuột, đó là Bộ Gậm Nhắm. Chuột “chính hiệu” là thành phần của phái Rattus mà quan trọng nhất đối với con người là loại chuột đen “Rattus rattus, và chuột nâu, “R. norvegicus”.

Nhiều động vật tương tự thuộc bộ gặm nhắm và gia đình đều có chung một số đặc điểm với chuột chính hiệu. Tuổi thọ trung bình của một con chuột khoảng từ 2 tới 3 năm.

Trong tiếng Anh có hai tiếng để chỉ chuột đó là Rat và Mouse. Tuy nhiên, Rat và Mouse khác nhau về kích thước. Rat thường có thân hình dài hơn 12 phân (12cm # 5 in) còn Mouse thì nhỏ hơn nhiều.

Chủng loại chuột được biết đến nhiều nhất là loại Chuột Ðen và Chuột Nâu. Nhóm này thường được xếp vào loại Chuột của Thế giới Cổ đại hoặc chuột chính hiệu, có nguồn gốc từ Á Châu.

Tại các nước Tây phương, nhiều người nuôi chuột như một thú vật trong nhà. Loại chuột nuôi trong nhà này thuộc chủng R. norvegicus, tức chuột nâu có nguồn gốc tại các đồng cỏ của Trung Hoa rồi lan tràn qua Âu Châu và khoảng năm 1775, chuột tràn đến Tân Thế Giới (Châu Mỹ). Chuột nuôi trong nhà thường được gọi là “chuột kiểng” (chuột cảnh/ fancy rats).

Giống chuột được thuần hóa để nuôi chơi trong nhà thường dễ dạy hơn tổ tiên hoang dã của chúng.

Một số giống chuột đã sống với xã hội loài người và gần con người cho nên có nhiều cơ may để tồn tại mà không bị diệt chủng bởi bệnh dịch.

Chuột thường bị chê trách và kết tội vì làm hại các nguồn nông sản, thực phẩm và một số hàng hóa khác. Tại các nước nông nghiệp chưa tiến bộ, chuột thường bị “lên án” là phá hoại mùa màng và nhiều khi bị tàn sát hàng loạt theo các chiến dịch bảo vệ hoa màu.

Tại tiếng của Chuột đã đi vào trong ngôn ngữ thông thường. Chẳng hạn, trong tiếng Anh, từ ngữ “Rat” (“đồ chuột”) là một lời lăng mạ, sỉ nhục và thành ngữ “to rat on someone” có nghĩa là phản bội họ bằng cách tố cáo với chính quyền một tội phạm, hoặc một hành động xấu mà họ đã phạm phải.

Chuột hoang sống trong các môi trường tốt thường khỏe mạnh và là những động vật mập mạp, trái lại chuột hoang sống tại các thành thị có thể lâm vào cảnh thiếu ăn và bị ký sinh trùng đường ruột cùng chí rận, tuy nhiên loại bệnh này thường không lây lan qua người.

THỊT CHUỘT

Giống như tất cả các động vật có vú khác, thịt chuột có thể làm thức ăn cho con người. Do đó, trong những hoàn cảnh bức bách, con người đã săn bắt chuột để ăn thịt.

Ðối với một số nền văn hóa, chuột được xem như là một sản phẩm chủ yếu. Giống “chuột gộc” (bandicoot) là nguồn thực phẩm quan trọng của một số sắc dân tại Ấn Ðộ và Ðông Nam Á. Các dân tộc thiểu số tại vùng núi và thượng du Việt Nam cũng săn chuột để ăn thịt. Nhiều người Việt Nam cho rằng “thịt chuột cũng khá thơm ngon”, nhất là thịt chuột đồng.

Thịt chuột được dùng làm thực phẩm vì thường có nhiều chất “protein” hơn các loại thú vật khác trong quần thể động vật. Tại Nam Mỹ Châu, nhiều người đã săn chuột rừng để tăng thêm nguồn lương thực.

Tại vùng duyên hải bây giờ là tỉnh South Queensland của Úc châu, những người gốc bản xứ đã đưa thịt chuột vào thức ăn hàng ngày.

Trong văn hóa Mishmi của Ấn Ðộ, thịt chuột là món thiết yếu trong thức ăn truyền thống, bởi vì phụ nữ Mishmi có thể không được ăn thịt ngoại trừ cá, thịt heo, chim hoang và thịt chuột.

Tổ Chức Lương Thực và Nông Nghiệp Liên Hiệp Quốc ước lượng rằng thịt chuột đã chiếm khoảng một nửa tổng số thịt sản xuất và tiêu thụ tại địa phương nước Ghana (Phi Châu), tại đây”chuột mía” (cane Rats) được nuôi và được săn bắt để ăn thịt.

Ðối với người Hawaii và người Polynesia, thịt chuột cũng là thực phẩm thông thường. Một nghiên cứu khảo cổ học, tiến hành tại một số khu vực ở Hawaii, các nhà khoa học đã tim thấy rất nhiều xương chuột bị gảy, bị cháy cà bị chôn vùi trong các chất bị cháy thành than. Sự kiện này chứng mình rằng thịt chuột đã được dùng như là thực phẩm tại đây.

CẤM KỴ THỊT CHUỘT

Lý do làm cho thịt chuột không được phổ biến rộng rãi như các loại thịt khác là vì có nhiều cấm kỵ chống lại nó trong các luật lệ về ăn uống của Hồi giáo và Do Thái giáo, cũng như vì “tiếng xấu về chuột” trong một số nền văn hóa và xã hội loài người.

Các tôn giáo chính của Tây phương cấm kỵ thịt chuột. Bộ tộc Shipibo của Peru và bộ tộc Siriono của Bolivia cũng kiêng kỵ, cấm ăn thịt chuột.

CHUỘT VÀ DƯỢC LIỆU

Sách “Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh” ghi về dược tính của thịt chuột như sau:

“Lão Thử, tên gọi là chuột đực

Ngọt chất, hơi ấm, tính lành thực

Vết thương, gãy, vấp ngã, dao đâm,

Bệnh trẻ phong xù, chữa đắc lực”

(sđd,Tập VI, trang 263)

Ý nói rằng: thịt chuột đực ngọt, tính chất ấm và lành, thường dùng để trị các thương tích trên cơ thể con người do vấp ngã bị gãy xương, do dao đâm, ăn vào mau lành. Trẻ em bị phong lỡ, ăn thịt chuột được lành bệnh.

Sách còn nói đến một dược liệu khác liên quan đến chuột, đó là “đất do chuột đào hang mà xủi, đùn lên” gọi là “đất chuột đùn”:

“Thử Nhưỡng Thổ: đất chuột đùn

Khí vị đều lành, tính mạnh mẽ

Trừ gân co rút, mọi phong tê

Vô danh thũng độc cũng tiêu khỏe.”

Trong thuốc Nam, đất chuột đùn là một vị thuốc chữa trị gân co rút, các loại phong tê, thũng độc rất công hiệu.

CHUỘT TRONG VĂN HÓA CÁC QUỐC GIA

Trong văn hóa Trung Hoa, từ thời Hoàng Ðế, Chuột là con vật đứng đầu trong mười hai con vật tượng trưng trên vòng hoàng đạo.

Trong văn hóa Trung Hoa, Chuột ít có vai trò tượng trưng, có lẽ vì nó không có nhiều ảnh hưởng đối với đời sống con người.

Trong tín tưởng dân gian Trung Hoa và Việt Nam, Chuột được kết hợp với sự may mắn và tiền bạc (hỷ tín và phát tài). Ban đêm, nếu bạn nghe chuột rúc (kêu một tràng dài “chít chít chít...”) đó là điềm báo bạn sắp được tiền bạc, phát tài hoặc có tin vui.

Theo kinh nghiệm của người bình dân, thì chuột thường thu mình im lặng trong hang một số ngày trong năm, đó là thời gian yên bình để chuột giao hợp truyền giống. Thời điểm này có thể biến đổi tùy theo vùng, hoặc từ ngày mồng Ba tháng 12 âm lịch, hoặc ngày mồng Bảy tháng 12, hay ngày 19 tháng Giêng âm lịch.

Theo một truyền thuyết của Hoa Nam (miền Nam Trung Hoa) thì chính con Chuột đã đem gạo đến cho loài người. Và Chuột cũng có thể hóa thành hung thần và thường là nam hung thần, trái ngược với con chồn thường hóa thành nữ hung thần.

Người Trung Hoa tin rằng khi Chuột xuất hiện trong một nhà nào, thì lập tức những con mèo sẽ đi theo, bởi vì chúng biết rằng cái gia đình ấy sẽ sớm bị rơi vào cảnh nghèo khó.

Trong ngôn ngữ Trung Hoa, Chuột có hai loại nhưng chỉ có một tiếng để gọi đó là Thử: 鼠 . Và để phân biệt chuột nhắt và chuột đồng, người Trung Hoa dùng chữ “lao shu”: 老    鼠   để chỉ chuột nhỏ (tiếng Anh, Pháp là RAT) và chữ “da shu”: 大   鼠 chỉ chuột lớn (Big mouse). [A DICTIONARY OF CHINESE SYMBOLS – Wolfram Eberhard – Routledge, London 1995 (pp 246-247)

Một số địa phương Việt Nam gọi chuột là “ông thiêng”, bởi vì nó có thể báo trước tin vui cho một số người. Có nơi gọi là “ông Tý”.

Trong ca dao Việt Nam, chuột được xưng là “chú”.

“Con mèo mà trèo cây cau,

Hỏi thăm chú chuột đi đâu vắng nhà

CHÚ CHUỘT đi chợ đàng xa,

Mua mắm mua muối giỗ cha con mèo”.

Trong tin tưởng dân gian Việt Nam (xưa) vai trò “tiên tri” của chuột nhắt (chuột lắt) khá lớn. Người ta tin rằng nếu áo quần của một người nào đó trong gia đình, được cất giữ cẩn thận nhưng bị chuột vào gậm nát, tức là điềm báo sắp có sự nguy hại đến mạng sống của người đó (bị đau nặng có thể chết). Một khóa sinh sửa soạn đi thi mà nghe chuột rúc tức là sẽ gặp may mắn, các cửa hàng buôn bán cũng vậy.

Người Á Ðông cho rằng chuột là một con vật thông minh. Nó có bản năng biết đâu có nhiều ngũ cốc để tìm đến. Và khi mà mùa màng bị mất, bắp, gạo khan hiếm, chuột sẽ biết lục lọi để tìm đến một nơi có nhiều ngũ cốc hơn.

Người La mã cổ đại thường không phân biệt giữa chuột to và chuột nhỏ, tuy nhiên trong sách xưa có danh từ Mus Maximus (chuột to) và Mus Minimus (chuột nhỏ). Người Trung Hoa cũng vậy, có hai từ ngữ để chỉ chuột to và chuột nhỏ đó là Ðại thử và Lão thử.

Tại Ấn Ðộ, chuột bản địa được phép chạy tự do khắp đền thần Karni Mata. Trong truyền thống Ấn Ðộ, chuột được thừa nhận như là phương tiện hiện thân của Chúa tể Ganesh, do đó, luôn luôn người ta thấy có tượng của chuột tại đền của Ganesh.

Tại cửa đền thờ bằng đồng Bikaner ở Rajasthan, thần Karni-Mata được xem như hiện thân của thần Durga. Đền thờ xây từ thế kỷ 14 được danh cho việc thờ phụng Chuột với niềm tin chuột là linh hồn của những tín đồ sung bái Mata và chuyên chở Durga trong chuyến viếng thăm Địa Cầu. (Encyclopedia of Mythology –p.373)

Ở vùng Tây-Bắc của thành phố Deshnoke, những con chuột tại đền Karni Mata được xem như là dành cho sự nhập thể của Sadhus (các nam thánh Ấn độ). Các tu sĩ tại đền đem sữa và ngũ cốc đến nuôi chuột, việc này những người hành hương cũng cùng chia sẻ. Người ta tin rằng ăn những thức ăn mà các con chuột này đã đụng vào, được xem như là nhận ân sủng của thần linh.

Trong đa số các nền văn hóa, đặc biệt là Tây phương, Chuột bị xem như là một con vật tồi tệ, xấu xa, không sạch sẽ, một loài ăn bám thường ăn cắp thực phẩm và lan truyền bệnh dịch (như dịch hạch/bubonic plague)

Trong tiếng Anh, một người bị mô tả là “như chuột” (rat-like) thường có nghĩa là “không hấp dẫn và khả nghi”. Trái lại, chữ “Mice” thường là điển hình của một người duyên dáng và quý tộc, mặc dù tiếng hình dung từ “mousy” dùng để chỉ một người có bề ngoài mộc mạc hoặc xấu xí hoặc có thái độ rụt rè.

“Rat” cũng là tiếng lóng trong giới tội phạm, băng đảng, để chỉ một người cung cấp tin tức, chỉ điểm tội phạm.

Chuột trong phòng thí nghiệm Y khoa

Về mặt khoa học, chuột thường được dùng trong các thí nghiệm về thuốc trị bệnh cho con người. Chuột trong các thí nghiệm y khoa thường là chuột trắng.

Có rất nhiều giống chuột đã được đưa vào phòng thí nghiệm: giống chuột nhà là những con dao y sinh lợi hại, bộ gene của chúng rất dễ thao tác trong các nghiên cứu di truyền. Tuy nhiên, sinh lý học của cơ thể con người lại gần gũi hơn với giống chuột Na Uy và các chủng khác nhau của loài chuột này. Nhưng cuối cùng, các nhà khoa học lại tìm ra đối tượng thí nghiệm hoàn hảo nhất: Chuột lang nhà. Chúng sinh sản cực kỳ nhanh, dễ thích ứng và ăn tạp. Loài chuột này cũng chia sẻ nguồn gốc tiến hóa với con người, đồng nghĩa rằng bộ gene của chuột lang nhà hoàn toàn trùng lặp với con người. Loài chuột đã ngự trị các phòng thí nghiệm và chiếm gần 95% trong số các loài động vật thí nghiệm. Chỉ trong vòng 4 thập kỷ qua, số lượng các nghiên cứu có sử dụng chuột đã tăng gấp 4 lần, trong khi đó, số lượng các bài báo khoa học dựa trên chó, mèo và thỏ vẫn giữ nguyên không đổi. (theo Nguyễn Chương –Suckhoe&Doisong)

CHUỘT LÊN TRẠM KHÔNG GIAN QUỐC TẾ - ISS!

Sáng thứ Sáu, ngày 28 tháng 6/2018, cơ quan NASA đã 20 con chuột lên trạm không gian ISS bằng phi thuyền Space X Dragon từ dàn phóng ở Florida. Đội “phi hành gia chuột này dự tính sẽ đến trạm ISS vào ngày thứ Hai, tức sau ba ngày bay. Cuộc hành trình phá kỷ lục này của 20 con chuột này là một phần của cuộc nghiên cứu về cách tiêu hóa và giấc ngủ của những cư dân quả đất đáp ứng những chấn động khi ở trên không gian, nơi không có trọng lực. Đây là những con chuột sẽ bị tách khỏi địa cầu với thời gian lâu nhất.

Cuộc nghiên cứu này của NASA được điều khiển bởi các nhà thần kinh sinh vật học Fred Turek và Martha Vitaterna từ ĐẠI HỌC Northern University. Kế hoạch này là để lại 10 con chuột trên không gian trong ba tháng, trong 10 con khác sẽ ở Trạm ISS trong 30 ngày.

Nhà nghiên cứu Vitaterna nói với chương trình Business Insider rằng “Chín mươi ngày có thể không giống như một khoảng thời gian dài, nhưng đối với một con chuột thì đúng là dài, bởi vì những con chuột đáp ứng với những tác động khi sống ở trên không gian nhanh hơn con người.”

NASA cũng giữ một nhóm chuột tương tự tại quả đất để đối chiếu. Nhóm này gồm những con chuột sinh đôi với 20 con trên trạm không gian ISS. Sự đối chiếu này sẽ cho phép các nhà khoa học quan sát sự biến đổi như thế nào về sinh lý và tập tính của một con chuột ở trên không gian.

Về mặt khoa học, các nhà nghiên cứu hy vọng được biết thêm về ảnh hưởng của hành trình trong không gian và cuộc sống trên ISS tác động như thế nào đối với vi sinh trong cơ thể chuột (mouse microbiome).

Trên không gian những con chuột ấy sẽ làm như thế nào: ngủ, ăn và bài tiết phân.

Cứ mỗi hai tuần, các phi hành gia trên ISS và các nhà khoa học trên địa cầu sẽ lấy mẫu phân chuột từ tất cà những con chuột để so sánh sự bài tiết của chúng. Họ cũng sẽ theo dõi để biết cơ thể của những con chuột trên không gian thay đồi bao nhiêu tương ứng với những con tương đồng ở Địa Cầu. Họ thực hiện công việc này với một thiết bị đo lường tập thể không bị ảnh hưởng bởi trọng lực.

Các nhà nghiên cứu sẽ xem video về những con chuột để theo dõi sự thay đổi trong chu kỳ ngủ của chúng và để quan sát độ dày của xương động vật, bởi vì thông thường xương và bắp thịt của con người (và chuột) trở nên yếu hơn khi ở trên không gian./.[NC/ Năm Tý Nói Chuyện Chuột]

CHUỘT TRONG TRANH – ĐÔNG HỒ - Đám Cưới Chuột

Biên Khảo của NGUYỄN CHÂU (2020)